czwartek, 11 lutego 2016

Wielcy i zapomniani

Skopiowane z Onet.wiem:

Jan Szczepanik - polski Edison

wczoraj, 10:20Emilia Kunikowska Onet
Nazwisko Szczepanik większości z nas kojarzy się ze znanym piosenkarzem. Niewielu słyszało o Janie Szczepaniku, polskim wynalazcy nazywanym polskim Edisonem i Leonardem da Vinci. A szkoda, bo był on autorem kilkudziesięciu wynalazków i kilkuset patentów technicznych.
Jan Szczepanik
Jan Szczepanik
fot. https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Szczepanik
Opracował kamizelkę kuloodporną, telektroskop, urządzenie usprawniające pracę tkaczy i barwną fotografię. Tych pomysłów i wynalazków było zresztą o wiele więcej, rzecz niecodzienna zważywszy na to, że Szczepanik był samoukiem.
Wynalazca i konstruktor, cieszący się większą popularnością na świecie niż w swoim rodzinnym kraju, przyszedł na świat w 1872 roku Rudnikach leżących na terenie dzisiejszej Ukrainy, w chłopskiej rodzinie. Wychowywany był przez matkę, dziadków i ciotkę Salomeę. Po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego w Krakowie pracował jako nauczyciel w podkarpackich wioskach. Zainteresował się wtedy pracą tkaczy wiejskich do tego stopnia, że zaczął udoskonalać ich krosna. Gdy udało mu się uzyskać pomoc finansową od wiedeńskiego bankiera Ludwika Kleinberga, porzucił zawód nauczyciela i przeniósł się do Krakowa.
Dla tkaczy
Przebywając w Krakowie skonstruował urządzenie ułatwiające pracę tkaczom, twórcom dywanów i gobelinów. Do tej pory bowiem rzemieślnicy spędzali długie godziny na tworzenie tzw. patronów czyli schematów obrazów, które miały wypełniać gobelin. Urządzenie Szczepanika przenosiło obrazek na patron metodą fotoelektryczną. Metodę tę opatentował w Wielkiej Brytanii. Techniką opracowaną przez Szczepanika sporządzono m.in. jedwabny portret amerykańskiego pisarza i podróżnika Marka Twaina, który zafascynowany wynalazcą kilkukrotnie odwiedził go w jego pracowni. Utkany przez Szczepanika portret pisarza zaprezentowało angielskie wydawnictwo "Penrose's Pictorial Annual" z komentarzem: "aby z wzoru otrzymać tkaninę starą metodą, wykonawca zużywa na to około pięciu tygodni czasu i kosztuje to 16 funtów szterlingów. Tymczasem według systemu Szczepanika wykonuje się go w przeciągu pół godziny i kosztuje około 15 szelingów". Mark Twain zamierzał zresztą kupić patent Polaka i wdrożyć go do produkcji w Stanach Zjednoczonych. Ostatecznie tego nie uczynił, odwiedziony od pomysłu przez swego doradcę, który sądził, że wynalazek nie zdobędzie zainteresowania za oceanem.
Telektroskop
W 1897 roku wpadł na pomysł telektroskopu czyli prototypu dzisiejszej telewizji. Był to aparat do przenoszenia obrazów barwnych wraz z dźwiękiem na odległość za pośrednictwem elektryczności. Zasada działania telektroskopu funkcjonuje w telewizji do dziś. Amerykański historyk telewizji Albert Abramson w swojej książce pt. "Elektronic Motion Pictures. A history of the Television Camera" wymienił Jana Szczepanika na czołowym miejscu wśród XIX-wiecznych wynalazców telewizji. Niestety i ten projekt z przyczyn finansowych nie został zrealizowany.
Barwne fotografie
Pod koniec XIX wieku opracował również metodę wytwarzania błon fotograficznych do fotografii barwnej, udoskonalonej w latach 1902-1903 wynalezieniem filtra i rastra wielobarwnego. Pierwszą zachowaną fotografią barwną były "Maki" z 1903 roku. Wynalazł też kolorymetr (aparat do pomiaru natężenia barw). Osiągnięcia Szczepanika w dziedzinie fotografii wykorzystały w latach 30. minionego wieku firmy Kodak i Agfa, produkując wynalezione przez niego materiały fotograficzne. W tym przypadku jak i w innych, Polak nie potrafił zadbać o skomercjalizowanie owoców swojej pracy. Joseph Maria Eder, austriacki historyk fotografii napisał o nim: Szczepanik jest jednym z największych wynalazców wśród Polaków.
Jeśli nie pieniędzy, to przynajmniej rozgłosu przysporzyła Szczepanikowi jego praca. I to do tego stopnia, że Galicyjskie Towarzystwo Akcyjne zwróciło się do cesarza Franciszka Józefa z prośbą o zwolnienie go z obowiązku odbycia służbywojskowej. Mimo że cesarz przychylnie podszedł do prośby, władze wojskowe Galicji zignorowały jego decyzję i zmusiły Szczepanika do odbycia służby wojskowej w Przemyślu.
Autor: Emilia KunikowskaŹródło: Onet............................................................................................................................................................................................................

1 komentarz:

  1. Prawdziwy promotor współczesnej elektroniki

    OdpowiedzUsuń